Nasza witryna używa plików cookies (ciasteczek) w celach statystycznych oraz by ułatwić korzystanie z serwisu. Zmieniając ustawienia w opcjach przeglądarki internetowej możesz zablokować zapisywanie plików cookies na Twoim urządzeniu.
26 marca 2017
jesteś naszym gościem
 
Witamy w serwisie
katalog firm
firmy, usługi, towary
ogłoszenia drobne
dodaj ogłoszenie drobne
ostatnio dodane ogłoszenia
Praca:

Zatrudnię ekspedientki, spożywczy "Groszek" Ustanów, Bobrowiec, Gołków, wysokie zarobki, tel. 508 23 85 86

Usługi:

Usługi Alpinistyczne drobne prace remontowo budowlane, tel. 515 668 546

Sprzedam:

Działka budowlana 1000 m2, Prażmów, tel. 602 77 03 61

PIASECZNO - FIRMY - USŁUGI - TOWARY - INFOLINIA SERWISU: tel. 222 133 133
Historia wokół nas
 Czersk, cz. 2 - Kasztelania
    Historia Wokół Nas, miesięcznik Co i jak (nr 62) 1/2004

        Położony na wysokiej skarpie wiślanej Czersk od dawna był obiektem zainteresowania historyków i archeologów. Dzięki prowadzonym tu wykopaliskom możemy poznać - przynajmniej w części - dzieje tej osady, a także zobaczyć liczne pamiątki z najdawniejszej przeszłości. Wzgórze w pobliżu Wisły i rzeczki Czarnej było dogodnym miejscem dla założenia siedzib ludzkich, dawało bowiem poczucie bezpieczeństwa. Pierwsze dwie fazy osadnictwa w VII w. i na przełomie IX i X w. poprzedziły powstanie grodu. W początkach Państwowości Polskiej wzniesiono tu gród, stanowiący siedzibę możnowładcy czerskiego. Panu grodowemu czerskiemu w XI w. podporządkowano obszary aż po Liw, gdzie powstał okazały gród (dziś Grodzisk). W obrębie grodu czerskiego mieściły się zabudowania mieszkalne i gospodarcze, oraz kaplica św. Piotra. Większość ludności zamieszkiwała jednak poza grodem na tzw. podgrodziu, stanowiącym zalążek przyszłego miasta. Tutaj bowiem odbywał się targ i tu wzniesiono odrębny kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP. Uformował się zespół osad wiejskich powiązanych z grodem.

        Wiek XIII i XIV stanowiły okres największego rozkwitu Czerska. Miała tu siedzibę kasztelania.
        Urząd kasztelański wywodził się z czasów monarchii piastowskiej, gdy ośrodki władzy terenowej znajdowały się w grodach - kasztelach (od łacińskiego castellum - zamek). Stąd też wywodzona jest nazwa urzędu. Na Mazowszu próbowano nawet zastąpić ją polską grododzierżca, która się jednak nie przyjęła.




        Kasztelanowie byli przełożonymi warownych grodów i zamków oraz ich dowódcami wojskowymi. Stamtąd zarządzali też okolicznym terenem zwanym kasztelanią. Kasztelanie aż do XIV wieku były najmniejszymi jednostkami administracyjnymi i wojskowymi w państwie. Kasztelanowie czuwali nad ich bezpieczeństwem, organizując w razie potrzeby obronę, pobierali też podatki i daniny, dbali o porządek, ścigali przestępców i sprawowali sądy w imieniu panującego.
        Obszar kasztelanii czerskiej był rozległy. Na zachodzie i północnym-zachodzie granice stanowił kompleks leśny, częściowo dziś zachowany pod nazwą lasów chojnowskich. Oddzielał on kasztelanię czerską od grójeckiej i rokickiej (później warszawskiej). Prawdopodobnie ściślejszą granicę kasztelanii wyznaczał też dolny bieg Jeziornej oraz Wągrodnicy i Czarnej. Na prawym brzegu Wisły kasztelania czerska rozciągała się bardzo szeroko. Obejmowała dolinę Świdra, a na południu sięgała po Wilkę. Wschodnią jej granicę stanowiły Puszcza Stargardzka i Puszcza Dębska, ciągnące się aż do kasztelanii liwskiej. Częściową granicę między obu tymi kasztelaniami tworzyły bagna rzeczki Kostrzyń. Niejasno rysuje się natomiast południowa granica kasztelanii czerskiej i powiązanie z nią Warki.
        Sam gród czerski usytuowany był w zachodniej części podległego mu okręgu i oddzielony Wisłą od niebezpiecznych rubieży wschodnich. W połowie XIII w., gród czerski uzyskał rangę naczelnego grodu na południowym Mazowszu. Znajdował się tu zarówno ośrodek zarządzania, czyli gród, oraz rozwijające się wokół niego podgrodzie, będące zalążkiem miasta, położone na wysokiej terasie na północny zachód od grodu.
        Kasztelania czerska dzieliła polityczne losy Mazowsza, które testamentem Bolesława III Krzywoustego zostało w 1138 r. oddane we władanie Bolesławowi IV Kędzierzawemu. Pod jego rządami nastąpił proces stopniowego łączenia się w jeden organizm Mazowsza Płockiego i Czerskiego. Po upadku senioratu wraz ze śmiercią Leszka Białego (1227) nastąpiło wyodrębnianie i usamodzielnianie dzielnicy mazowieckiej, którą władał wówczas książę Konrad I (1187/88-1247), książę mazowiecki, kujawski, krakowski i łęczycki żonaty z Agafią, córką Światosława Andrzeja księcia nowogrodzko-siewierskiego. Po podziale dzielnicy mazowieckiej Konrada I, Czersk przypadł jego synowi Siemowitowi I (ok. 1228-1262), księciu czerskiemu i mazowieckiemu, który był żonaty z Perejasławą, córką Daniela, księcia halickiego. W latach 1260-1262 Litwini i Rusini zniszczyli gród i podgrodzie. Odbudowa przypadła na lata rządów Konrada II (1248/50-1294), syna Siemowita I, który uczynił Czersk swoim grodem stołecznym (używał wyłącznie tytułu książę czerski). Ożenił się z Jadwigą, córką Bolesława II Łysego (Rogatki) księcia legnickiego.
        W drugiej połowie XIII w. na Mazowszu południowym i zachodnim znajdowały się następujące kasztelanie: bialska, gostynińska, rokicka, sochaczewska i prawdopodobnie grodziecka (od Grodźca - późniejszego Grójca). W 1278 r. kasztelanie: bialska, gostynińska i sochaczewska włączone zostały do dzielnicy płockiej drugiego syna Siemowita I - Bolesława II (po1251-1313), który, po śmieci brata Konrada II, objął dzielnicę czerską. Przez 19 lat panował nad całym Mazowszem. Bolesław II był dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona Gaudemunda była córką Trojdena, księcia litewskiego. Ojcem drugiej - Kunegundy był król czeski Przemysł Ottokar II.     Po śmierci Bolesława II okrojona część Mazowsza południowego, ze stołecznym grodem w Czersku przypadła jego synowi Trojdenowi I (1284/86-1341).
        Dwaj synowie Trojdena I - Kazimierz I (1314-1355), książę czerski, rawski, sochaczewski i warszawski oraz Siemowit III (1313-1381), książę czerski, rawski, wiski i płocki sprawowali wspólnie władzę na Mazowszu.
        Od 1350 obaj książęta stali się lennikami Kazimierza III Wielkiego, króla polskiego. Siemowit III zlikwidował system zarządzania oparty na ksztelaniach i wzorem Królestwa Polskiego wprowadził podział na ziemie, a te z kolei na powiaty zarządzane przez starostów.
        Na księstwo czerskie składały się powiaty: czerski, grodziecki i warecki.
        W końcu XIV w. Mazowsze rozpadło się już na trwałe na dwie dzielnice pod panowaniem synów księcia Siemowita III.. Jedna z nich, płocka znalazła się pod rządami Siemowita IV (1352-ok. 1426), używającego tytułów książę rawski, sochaczewski, płocki, gostyniński, płoński, wiski, kujawski, bełski, ożenionego z Aleksandrą, córką Olgierda, wielkiego księcia litewskiego. Drugą dzielnicą była czersko-warszawska Janusza I (ok.1359-1429), budowniczego m.in. zamku w Czersku, księcia wyszogrodzkiego, ciechanowskiego, zakroczymskiego, czerskiego, warszawskiego. Jego żoną była córka księcia litewskiego Kiejstuta - Danuta Anna. Zanim w Czersku lokacyjnym wytyczono rynek, miejscem odbywania targów było podgrodzie, a ściślej okolice kościoła parafialnego, u zbiegu trzech dróg: północnej, dzisiejszej ulicy Warszawskiej, idącej od Jazdowa, południowej, której śladem jest dzisiejsza ulica Warecka, a do której dochodziły drogi z Warki, Grójca i z Błonia, oraz drogi wschodniej, idącej poprzez przeprawę na Wiśle do Liwa, pozostałością której jest ulica Rybacka.
        Ważną drogę transportową przechodzącą w pobliżu Czerska stanowił szlak wiślany. Służył on przede wszystkim do przewozu towarów o dużej masie objętościowej. W pierwszej połowie XIII w. rozróżniano dwa rodzaje statków kupieckich, pływających po wodach Mazowsza. Były to płowiska i korabie. Przy przeprawie czerskiej działała komora celna, poświadczona w połowie XIV w.
        Ludność Czerska zajmowała się rzemiosłem, rolnictwem, hodowlą, handlem i w razie potrzeby stawała do obrony grodu. Wykopaliska prowadzone w Czersku przyniosły zarówno odkrycie śladów warsztatów jak i gotowych wyrobów. Znalezione zabytki pozwalają wyodrębnić następujące specjalności rzemieślnicze: kowalstwo, ciesielstwo, garncarstwo, szewstwo, tkactwo, rogownictwo, kamieniarstwo, a nawet złotnictwo.
        Najstarsze ślady kowalstwa archeolodzy datują na przełom IX/X w., czyli zanim wzniesiono w Czersku gród. Kuźnia zlokalizowana była w oddaleniu od pozostałych zabudowań, a jej ściany wylepiono gliną, obawiano się bowiem pożaru. Istnienie warsztatu potwierdza odkrycie w obrębie zabudowania brył żelaznych i żużla. Rozkwit kowalstwa przypada jednak na następne stulecia. Kowale produkowali przedmioty codziennego użytku, narzędzia i broń. Wśród wykopanych zabytków znajdujemy: noże, szydła, iglice, szczypce, sierpy, radlice, haczyki do łowienia ryb, obręcze i kabłąki do wiader. Zachowały się też elementy uzbrojenia: groty włóczni, strzał, bełty do kusz, miecze, ostrogi, wędzidła i podkowy.
        Wśród zabytków rzemiosła czerskiego najliczniej reprezentowane są wyroby ceramiczne. Istniało wiele warsztatów garncarskich, ale część naczyń prawdopodobnie wykonywana była sposobem domowym. Wyroby rzemieślników-garncarzy wyróżniają znaki wytwórcy umieszczane na dnach naczyń.
        W obrębie większości odkrytych domostw znajdowano też pojedyncze szydła służące do szycia wyrobów ze skóry oraz ślady krosien i przęślików z warsztatów tkackich.
        W Czersku działała także pracownia złotnicza, produkująca głównie przedmioty o charakterze ozdobnym. Początki jej działalności sięgają przełomu XI i XII w. Zlokalizowana była w centrum grodu, w pobliżu kościoła. W dużym kamiennym piecu topiono metale i wykonywano stopy zawierające srebro, miedź, ołów, cynę i cynk. Następnie odlewano w formach kamiennych ozdoby o żądanym kształcie. Ten sposób umożliwiał powtarzalność wzorów i masową produkcję. Z narzędzi złotniczych zachowały się tygielki, formy odlewnicze z rysunkiem m.in. w kształcie rozetek, okrągłych blaszkowatych ozdób, czy też ramek do sprzączek. Najpopularniejszym produktem były kabłączki skroniowe i pierścionki.
        Mieszkańcy Czerska prawdopodobnie nie trudnili się uprawą roli. Gród, podobnie jak inne grody kasztelańskie, utrzymywał się z obowiązkowych świadczeń ludności całego okręgu. Do świadczeń tych należało przede wszystkim zboże, groch, cebula, ryby.
        Mimo iż na początku XIV w. kasztelanowie utracili praktycznie znaczenie i władzę na rzecz nowo wprowadzonych starostów grodowych, urzędu jednak nie zlikwidowano Kasztelanowie jako dawni członkowie rady królewskiej weszli do senatu. Reprezentanci miast prowincjonalnych zasiadali w senacie na krzesłach, a przedstawiciele miast powiatowych, takich jak Czersk, na końcu na prostych ławach (podział ten zlikwidowano dopiero w 1775 r.).Od XV w. kasztelan tylko w razie nieobecności wojewody zwoływał sejmiki i przewodniczył na nich, a w czasie wojny doprowadzał do wojewody pospolite ruszenie swej ziemi lub powiatu.     Poczet kasztelanów czerskich:
        Na przełomie XIII i XIV w: Stanisław; Niemira (Niemirza); Mikołajko.
        W XIV wieku: Wajsyl, w l. 1340-1343 Panięta herbu Doliwa z Boglewic, w l. 1347-1361 Mikołaj Okun herbu Belina.
        W XV w.: Jan Boglewski herbu Jelita, Sławiec Boglewski herbu Jelita, w l. 1434-1452 Wigand Ciołek herbu Ciołek z Powsina i Ostrołęki pod Warką, od 1452 r. Jan Boglewski syn Sławca, po nim Jakub Miński herbu Prus III z Gościeńczyc, od 1481 r. Dersław (Dziersław) z Boglewic syn Jana (wcześniej też kasztelana czerskiego).
        Na przełomie XV i XVI w. Jan z Zamienia herbu Jastrzębiec.
        W XVI w.: w l. 1504-1524 Aleksy Nadarzyński herbu Radwan z Nadarzyna i Ruśca, od 1524 r. Wawrzyniec Prażmowski herbu Belina z Woli Prażmowskiej, od 1533 r. Adryan Gołyński herbu Prawdzic z Golina, po nim Jan Dzierzgowski herbu Jastrzębiec z Pawłowa, w l. 1544-1545 Florian Parys herbu Prawdzic, od 1545 r. Piotr Okuń herbu Belina z Grodziska, w l. 1564-1565 Stanisław Leśniowolski herbu Kolumna z Obór, w l. 1565-1574 Zygmunt Wolski herbu Półkozic z Podhajec, w l. 1574-1576 Stanisław Radzimiński herbu Brodzic, w l. 1576-1584 Aleksander Łaszcz herbu Prawdzic, po nim ponownie Stanisław Radzimiński, w l. 1588-1596 Jan Leśniowolski herbu Kolumna, który kasztelanię zakroczymską zamienił na czerską, w l. 1596-1607 Wojciech Radzimiński, poprzednio kasztelan zakroczymski.
        W XVII w.: od 1607 r. Adam Mniszewski herbu Kościesza, po nim Marcin Oborski herbu Roch, w l. 1619-1621 Jan Stanisław Lasocki herbu Dołęga, w l. 1622-1637 Mikołaj Giżycki herbu Gozdawa, w l. 1637-1648 Zygmunt Parys herbu Prawdzic, w l. 1648-1650 jego brat Adam Hieronim Parys, w l. 1650-1655 Maksymilian Ossoliński herbu Topór, w l. 1655-1661 Zbigniew Ossoliński, w 1661 r. Bernard Dzik z Gozdu, w l. 1661-1667 Bernard Dzik Gojski (Gujski, Gozdzki) herbu Doliwa, zwany też Dzikiem z Gozdu, od 1667 r. Samuel Stanisław Rudziński herbu Prus III z Rudna, w l. 1687-1699 Stanisław Morsztyn herbu Leliwa - tłumacz i poeta.
        W XVIII w.: Stanisław Grzybowski herbu Prus II, Paweł Siennicki herbu Krzywda, Jan Józef Cieciszewski herbu Roch II, w l. 1723-1752 Kazimierz Rudzieński herbu Prus III z Rudna i Mińska, pradziad Kazimierza Pułaskiego, w l. 1753-1757 Izydor Maciej Grzybowski herbu Prus II, przyrodni brat wcześniej wymienionego Stanisława, od 1758 r. Michał Suffczyński herbu Szeliga z Suffczyna, w l. 1777-1791 Adam Tomasz Ostrowski herbu Rawicz i ostatni kasztelan czerski od 1791 r. Walenty Sobolewski herbu Ślepowron z Piętek, zmarły w 1800 r.

        Ewa i Włodzimierz Bagieńscy
    Ewa Bagieńska jest magistrem historii. Pracuje w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Włodzimierz Bagieński jest doktorem historii. W latach 1984-2003 pracował jako kierownik Archiwum m. st. Warszawy Oddział w Górze Kalwarii.
Baniocha
Brześce, Podłęcze
Brzumin
Cendrowice, Sobików
Coniew
Czaplin
Czaplinek, Krzymów
Czarny Las, Kiełbaska, Obręb, Sierzchów
Czersk, cz. 1 - Wójtostwo
Czersk, cz. 3 - Kościoły
Czersk, cz. 4 - Starostwo
Czersk, cz. 5 - Szlachta w mieście
Czersk, cz. 6 - w XIX w.
Czersk, cz. 7 - dwudziestowieczne ciekawostki.
Góra Kalwaria - garnizon rosyjski w l. 1819-1914, cz. 1
Góra Kalwaria - garnizon rosyjski w l. 1819-1914, cz. 2
Kawenczyn, Kawenczynek, Dębówka, Turowice
Kąty
Linin
Łubna, Solec, Szymanów
Moczydłów, Mikówiec
Pęcław
Potycz
Tatary
Ustanów
Wólka Załęska, Tomice

 | ADWOKAT | AKACJOWY ZAKĄTEK | AS BUD-PROF | ASSETS | ATW DEVELOPMENT | BIARKEM | BIURO OGŁOSZEŃ w PIASECZNIE | BIURO RACHUNKOWE | BUD-RIM DEVELOPMENT | DEK-BUD | DRUKARNIA CYFROWA PIASECZNO | EKOBUD | FANTAZJA | GEODETA UPRAWNIONY | Grast & MTB | GRZEGORZ WARZOCHA | HURTOWNIA ELEKTRYCZNA | INWEST-KUL | JARPER | KATARZYNA BORKOWSKA - WARZOCHA | KRYSTA | LICENCJONOWANE USŁUGI KSIĘGOWE | MADEX | NATALIA GOLD | NIERUCHOMOŚCI LACH | OKNA USTANOWSKIE | PRINT SHOP Nie tylko wizytówki .... | REKLAMA PIASECZNO | SELF STORAGE | STUDIO KOLORÓW | TACPA | TYNKBOR | www.3xNiemiecki.pl | 
 |  Nasz Solec | Beżowiak | Dołącz do ruchu JOW w Górze Kalwarii | Miasto i Gmina Góra Kalwaria | Nadleśnictwo Chojnów | Starostwo Powiatowe |