Nasza witryna używa plików cookies (ciasteczek) w celach statystycznych oraz by ułatwić korzystanie z serwisu. Zmieniając ustawienia w opcjach przeglądarki internetowej możesz zablokować zapisywanie plików cookies na Twoim urządzeniu.
27 sierpnia 2014
jesteś naszym 643899 gościem
 
Witamy w serwisie
katalog firm
firmy, usługi, towary
ogłoszenia drobne
dodaj ogłoszenie drobne
ostatnio dodane ogłoszenia
Praca:

Elektryk, tel. 501 236 987

Usługi:

Rynny, dachy, tel. 512 256 799

Sprzedam:

DREWNO KOMINKOWE, tel. 508 23 85 86

PIASECZNO - FIRMY - USŁUGI - TOWARY - INFOLINIA SERWISU: tel. 222 133 133
Historia wokół nas
 Czarny Las, Kiełbaska, Obręb, Sierzchów
    Historia Wokół Nas, miesięcznik Co i jak (nr 21) 1/2000

    Na XVI-wiecznej mapie Mazowsza można już znaleźć wsie szlacheckie: Czarnolas, Obrąb, Sierzchowo i Wólkę Obrębską (nie istniejącą już w początkowym okresie XIX w.).

    Przez Czarny Las i Łoś wiodła droga łącząca Tarczyn leżący przy trakcie dalekosiężnym z Warszawy do Krakowa z Górą Kalwarią położoną na trasie z Warszawy do Lublina.

    Z tej miejscowości wywodziła się szlachecka rodzina Czarnolaskich, której przedstawicielami w XV w. byli Świętosław i jego syn Marcin z Czarnolasu (1466 r.) oraz Małgorzata, córka Mikołaja, żona Macieja Brzumińskiego (1468 r.).


    Odcisk pieczęci wójta gminy Czarny Las z 1828r.

    Nic nie wiadomo o losach miejscowości i jej właścicielach w XVI i XVII w. Kolejna wzmianka źródłowa pojawia się dopiero w 1785 r.; wtedy właścicielką dóbr czarnoleskich była wojewodzina Konstancja z Platerów Hilzenowa. Prowadziła ona działalność gospodarczą związaną z wyrębem drewna. Przez wiele lat dzierżawiła od księży bernardynów i pijarów w Górze Kalwarii nieużytki nad Wisłą, gdzie składowano i spławiano drewno. W wyniku długotrwałego użytkowania dla tego terenu utrwaliła się zwyczajowa nazwa Winduga Wojewodzińska lub Ląd Wojewodziński.

    Na początku XIX w. do dóbr Czarny Las należały także wsie: Sierzchów, Obręb, Kiełbaska, dezerta (pustka) Duczały, część w Krępie i część w Lubkowie. W 1804 r. majątek ten kupiła od Augusta Fryderyka Grothe de Buków Franciszka z Mycielskich I voto Skoroszewska, II voto Kosińska.

    W 1825 roku majątek został szczegółowo opisany przez komornika przed grożącą mu licytacją. W dobrach znajdowały się dwa folwarki, cztery wsie i jedna karczma. Dwór dziedzica usytuowany był w Czarnym Lesie. Zbudowany został z drewna, kryty gontem, z murowanym kominem. Główne wejście prowadziło przez drewniany ganek wsparty na dwóch słupach, a dalej przez sień do środka. Wewnątrz znajdowały się dwa duże pokoje o dwóch oknach, dwa małe z pojedynczym oknem oraz pomieszczenia przeznaczone na garderobę, spiżarnię i kuchnię. Do ogrodu wychodziło się przez małą sionkę. Na strych wiodły schody z głównej sieni. Piwnicę dobudowano na zewnątrz.

    Komornik uznał, że dwór znajduje się w dobrym stanie i nie wymaga reperacji. Zadbane było także jego otoczenie. Wokół rozciągał się ogród spacerowy z dwiema sadzawkami. Jedną z nich przedzielono drewnianym mostkiem. W części wypoczynkowej umieszczono też brzezinową altanę.

    Pozostałe zabudowania miały już bardziej gospodarczy charakter. Były to: duży drewniany dom kryty słomą tzw. folwark, zamieszkały przez ekonoma i pasterza oraz spichrz, 2 stodoły, stajnia z wozownią, psiarnia, kurniki i szopa.

    Do majątku należała też drewniana karczma o 4 drzwiach i 5 oknach. Przy wjeździe miał jednopokojowe mieszkanie arendarz Lewek Trygenbaum.

    We wsi Czarny Las było 11 gospodarstw. Na każde z nich składała się nieduża chałupa drewniana ze słomianą strzechą, bez podłogi, z kominem oraz stodoła połączona z oborą.

    Podobnych sześć chałup tworzyło wieś Obręb.

    Nie wiadomo, kiedy założono Kiełbaskę, kolejną włość opisywanego majątku. Według relacji komornika z 1825 r. znajdujący się tam drewniany, dwuizbowy budynek folwarczny uległ spaleniu. Do dworu należały też: chlewy, obora z wozownią, stodoła i dwa spichrze. Ponadto w Kiełbasce istniały trzy gospodarstwa włościańskie.

    Najmniejszą wsią, należącą do dóbr czarnoleskich był Sierzchów, składający się z zaledwie dwóch osad. W tak zwanych Budach Sierzchowskich żyło 3 osadników nie obciążonych zwyczajowymi powinnościami wobec dworu. Ich jedynym zadaniem było karczowanie lasu, po 3 morgi w ciągu roku.

    Według zwyczaju wprowadzonego przez dziedzica, chłopi ze wszystkich wsi składali daninę do dworu w dniu św. Marcina: 2 kapłony, 15 jaj i 15 groszy.

    W latach 1822-1825 całość dóbr dzierżawił Jan Nepomucen Olszewski. Po śmierci męża Aleksego Kosińskiego, wdowa sprzedała majątek w 1826 r. Piotrowi Czachowskiemu za 140.000 zł.

    W tym okresie inwentarz żywy Czarnego Lasu był imponujący i liczył: 400 owiec, 60 krów, 30 sztuk jałowizny, ogiera, 8 knurów, 12 koni wałachów, 15 źrebiąt, 24 woły robocze oraz 30 sztuk trzody chlewnej. Małżonkowie Czachowscy prowadzili na znaczną skalę działalność gospodarczą. Świadczy o tym powyższy spis zwierząt hodowlanych oraz wyposażenie browaru i gorzelni. Wódkę pędzono przy pomocy aparatu Pistoryusza i garnca wężowego do parowania kartofli i lustrowania okowity. Do warzenia piwa służył kocioł. W browarze i gorzelni stało 20 kadzi okutych żelaznymi obręczami.

    W 1836 r. zmarł dziedzic Czarnego Lasu. Pozostawił żonę Kunegundę z Makowieckich oraz czworo dzieci: Juliana, Feliksa Antoniego, Annę i Józefa (zmarł w 1837 r.). Julian Czachowski w 1846 r. (po śmierci matki i spłacie siostry) nabył w drodze działów pomiędzy nim a opiekunami nieletniego Feliksa Antoniego, na publicznej licytacji majątek Czarny Las. W następnym roku wydzierżawił Aleksandrowi Rossmannowi z Bielawy na 6 lat: folwark Czarny Las, wsie Czarny Las, Obręb i Kiełbaskę. Czachowski zatrzymał przy sobie folwark Sierzchów (w którym zamieszkał) i znajdującą się tam karczmę o wdzięcznej nazwie Anielka. W 1848 r. dziedzic wydzierżawił na trzy lata resztę majątku zarządzającemu lasami w dobrach Julianowi Chmielewskiemu. Pozostawił do własnej dyspozycji dwór z ogrodem i sadzawką. Dzierżawca miał też dostarczać właścicielowi na każde żądanie powóz albo bryczkę z parą koni, stangretem i porządną uprzężą.

    W tym samym roku doszło do zajęcia dóbr przez komornika na wniosek wierzycielki, zamieszkałej w Warszawie Tekli z Czachowskich I voto Górskiej, II voto Napolskiej.

    Czarny Las graniczył wówczas na wschodzie z dobrami Czaplinek, na południu z Grobicami i Sułkowicami, na zachodzie z Wągrodnem i Uwielinami, na północy z Ustanówkiem i Dobieszem oraz kolonią Kąty. Dziesięcinę opłacano do kościoła w Sobikowie.

    Dobra składały się z folwarków: Czarny Las, Julianów i Sierzchów, wsi: Czarny Las, Obręb, Kiełbaska, Czachówek i Bronisławów, osady Zalesie, drugiej osady z karczmą Anielka i części w Krępie. Dezerta Duczały porośnięta była zaroślami i krzakami. Pod wsią Kiełbaska przepływał mały strumyk nie mający nazwy.

    Kolejna relacja komornika pozwala na ocenę zmian jakie zaszły w majątku po upływie około dwudziestu lat.

    Stary drewniany dwór otynkowano, kuchnię przeniesiono do osobnego budynku. Wzniesiono szereg nowych zabudowań gospodarskich murowanych, z cegły i krytych dachówką karpiówką. Wśród nich były: chlew i kurniki połączone z izbą dla czeladzi, stajnia z dwiema wozowniami, obora z owczarnią i stajenką dla cieląt, stodoła. Ze starej zabudowy pozostała stodoła, szopa i lamus na narzędzia.

    Gorzelnia mieściła się w murowanym budynku, krytym gontem, całkowicie podpiwniczonym. Obok usytuowano młyn z kieratem, pracujący dla potrzeb propinacyjnych. Ogród okolono parkanem ze sztachetami i murowanymi słupami.

    Opis z 1848 r. ukazuje znaczne i kosztowne zmiany, jakie przeprowadzono w majątku. Był to okres największego rozkwitu tych dóbr. Być może tak duże inwestycje pociągnęły za sobą znaczne zadłużenie, z którym właściciele nie potrafili się uporać w ciągu następnych lat. Doraźne luki w budżecie łatano poprzez sprzedaż i wycinkę fragmentów lasów. W ten sposób postąpiono w 1846, 1848 i 1862 r.

    Wieś Czarny Las nastawiona była na obsługę dworu. W jedenastu domach mieszkali obok włościan pracownicy folwarczni: karbowy, owczarz, 2 parobkowie, 2 kopiarze, bednarz, stolarz (Żyd), karczmarz zajmujący się równocześnie kowalstwem oraz Żyd dzierżawca.

    W 1848 roku stały już fundamenty pod nowo murowaną z cegieł i kamieni karczmą. We wsi była kuźnia i ruiny po cegielni, którą wykorzystywano zapewne przy pracach modernizacyjnych w majątku. Na dwóch przeciwległych krańcach wsi znajdowały się studnie ocembrowane z żurawiami.

    We wsi Obręb nie zaszły istotne zmiany. W dalszym ciągu składała się, jak w 1825 roku z 6 gospodarstw. Stała tu karczma z bali drewnianych o wystawie wspartej na dwóch filarach, z dachem słomianym i jednym kominem.

    W Kiełbasce były 4 chałupy zajmowane przez ośmiu gospodarzy. Pojawiła się nowa karczma z zajazdem pod jednym dachem, z bali drewnianych, z wystawą wspartą na 8 filarach, podpiwniczona, z dachem pokrytym gontami i kominem. W karczmie oprócz szynkarza mieszkał stelmach - kołodziej. Naprzeciwko gospody znajdowała się mała kuźnia.

    W Sierzchowie powstał nowy dwór. Zbudował go Julian Czachowski na wzgórku przy murowanej figurze. Budynek był drewniany, kryty gontem, nie całkiem jeszcze wykończony. Wzniesiono też murowany dom folwarczny, oborę, stajnię z wozownią, stodołę i studnię z żurawiem.

    Karczma Anielka była drewniana, kryta gontem. Mieszkali tam szynkarz i gajowy. Na osadę składały się ponadto dwie chałupy i dwie stodoły.

    W nowej osadzie Zalesie mieszkało dwóch chłopów - traczy: Franciszek Cieślak i Antoni Królak.

    Do przygotowywanej licytacji jednak nie doszło. Julian Czachowski zdecydował się sprzedać część majątku w 1852 r. Nabywcą folwarku i wsi Czarny Las, folwarku Julianów i wsi Obręb, Kiełbaska, osady Zalesie i dezerty Duczały stał się Franciszek Valentin d'Hauterive. Sprzedający pozostawił sobie dwa oddzielne folwarki Czachów z wsiami Czachówkiem, Bronisławowem oraz osadą Krępką (dawna część na Krępie) oraz Sierzchów ze wsią i karczmą Anielka.

    W dziesięć lat później w źródłach jako właściciel Czarnego Lasu występuje Antoni Filipecki zamieszkały w Warszawie.

    Na mocy uwłaszczeniowego ukazu carskiego z 1864 r., ziemię na własność otrzymali w 1867 r. mieszkańcy wsi: Czarny Las, Obręb, Kiełbaska i kolonii Zalesie*. We wszystkich trzech wsiach wydzielono osady sołtysów. Przyznano też grunty wspólne za dawne serwituty, zapewne w zamian za prawo pobierania drewna na opał z lasów miejscowych. Przyznano nowy serwitut leśny - prawo kopania pni na nowym polu, utworzonym po wyrąbaniu lasu, raz na tydzień w sobotę. W 1881 r. w oparciu o dobrowolny układ z ówczesnym właścicielem majątku Czarny Las zlikwidowano serwitut leśny i pastwiskowy przynależny osadom. Właściciele otrzymali dodatkowo ogółem 92 morgi gruntu.

    W 1865 r. na majątek Antoniego Filipeckiego składały się folwarki Czarny Las i Julianów oraz trzy karczmy w Czarnym Lesie, Kiełbasce i Obrębie. Wszystkie gospody były wydzierżawione. Filipecki zadłużył się na sumę 14.525 rubli z procentami. Nie uregulowanie wierzytelności spowodowało licytację. Nowym właścicielem został Stanisław Mierzwiński i pozostał nim do 1871 r. Przejmując dobra w 1866 r. zastał: ...dwór opuszczony, przez nikogo niezamieszkały, jedynie jeden pokój na kancelarię wójta gminy zajmowany [...] wszystkie drzwi, okna, ściany są zdezelowane, wiele szyb powybijanych, zamki i klucze połamane. Toż samo i o innych budowlach, tak co do dachów powiedzieć można. Gorzelnia i browar jakkolwiek budowla murowana, lecz ani aparatu gorzelnianego Pistoryusza, ani żadnych naczyń miedzianych oraz kocioł w browarze nie znajdują się, gdyż jak wójt gminy zadyktował takowe przez sekwestratora za podatki skarbowe sprzedane zostały. Resztę sprzętów zabrał były administrator.

    Kolejna w XIX w., czwarta licytacja dóbr czarnoleskich odbyła się w 1872 r. Właścicielem majątku i dłużnikiem sumy 7500 rubli z procentami, na rzecz Michaliny z Lechertów Dobronoki z Warszawy, był Stanisław Biernacki. Na dobra składały się tylko dwa folwarki: Czarny Las i Julianów. Inwentarz żywy stanowiły 4 konie robocze, 8 źrebaków i 16 krów dojnych. Pozostałe zwierzęta sprzedano na licytacji za zaległe podatki.

    W latach osiemdziesiątych dobra obciążone pożyczką udzieloną przez Towarzystwo Kredytowe Ziemskie wystawiono na sprzedaż przymusową poprzez licytację publiczną. Ich właściciele zmieniali się często. Byli to: Józef Zalewski, Henryk Skrzypkowski, Henryk i Maria z Bagińskich małżonkowie Jone, Andrzej Włodkowski. Ten ostatni sprzedał w 1899 r. folwark Czarny Las, liczący ponad 22 ha, po oddzieleniu go od dóbr czarnoleskich, Edwardowi Konstantemu Emmel za 5000 rubli. Następnymi właścicielami folwarku byli: Stanisław Krzesimowski (od 1900 r.), Mikołaj Krasiński (od 1906 r.), Edmund Dobrzański (od 1908 r.), córki Edmunda po śmierci ojca, Stefania Jadwiga Adamecka i Zofia Janczewska (od 1912 r.). Na licytacji zarządzonej przez Towarzystwo Kredytowe Ziemskie, we wrześniu 1912 r. za największą wylicytowaną sumę 15.500 rubli Czarny Las kupiła Zofia Mańko z domu Szmidt-Leszczyńska. Kolejnymi właścicielami folwarku byli: Mieczysław i Maria Starorypińscy (od 1914 r.), Jan Kwaśniewski (od 1917 r.), Józef i Józefa Jarosz w okresie międzywojennym (od I 1918 r.).

    Podczas Spisu Powszechnego, przeprowadzonego w dniu 30 września 1921 r., Czarny Las liczył 20 budynków i 125 mieszkańców, Kiełbaska odpowiednio 16 i 108, Obręb 22 i 158, a największy Sierzchów 35 domów zamieszkałych przez 199 osób. Kolonię Zalesie spisano wspólnie z Czarnym Lasem. Folwark Sierzchów posiadał 3 budynki i 65 mieszkańców. We wszystkich wymienionych miejscowościach mieszkali wyłącznie katolicy.

    Majątek Czarny Las został całkowicie rozparcelowany. Na jego gruntach utworzono m. in. kolonię Stanisławów.

    W 1923 roku rozpoczęto scalanie gruntów wsi Czarny Las. Ogólny obszar komasacji objął ponad 167 ha i złożony był z następujących gruntów: ukazowych i zaserwitutowych wsi Czarny Las o powierzchni ponad 111 ha, gruntów tzw. dworskich, uregulowanych w księdze Folwark Czarny Las o powierzchni 0,0320 ha, gruntów tzw. dworskich Towarzystwo Wola Sobikowska ponad 43 ha i gruntów tzw. dworskich Towarzystwo Julianów A ponad 15 ha. Podczas scalenia, które zakończyło się w 1935 r. zlikwidowano i podzielono wspólne grunty mieszkańców wsi.

    Opisane miejscowości należały do gminy Czarny Las do 1867 r., do gminy Kąty w latach 1867-1952, gminy Sobików w latach 1952-1954, gromady Sobików w latach 1955-1972. Od początku 1973 r. znajdują się w gminie Góra Kalwaria.

    Częścią Czarnego Lasu jest stacja kolejowa Czachówek Wschodni i Włodkowice.

    Czarny Las, Kiełbaska, Obręb (jeszcze w XIX w. używano wymiennie nazwy Obrąb) oraz Sierzchów należą do parafii Świętego Stanisława Biskupa w Sobikowie w dekanacie czerskim.

    Ewa i Włodzimierz Bagieńscy


     *Grunty ukazowe otrzymali we wsi Czarny Las: Michał Cichy, Walenty Górecki, Paweł Ignaciak, Franciszek Kraskiewicz, Maciej Woźniak, Wojciech Woźniak, Jan Jakubiak, Mateusz Zieliński, spadkobiercy Adama Kulisa, Jan Kozłowski, Stanisław Koromach, Jan Zwoliński, Stanisław Zwoliński, Andrzej Szydłowski, Jakubowa Witkowska, Paweł Korzecki, Łukasz Zieliński, Jan Kowalski, Wincenty Racki.

    W Obrębie właścicielami stali się: Bartłomiej Kozicki, Maciej Galecki, Jakub Taraszewski, Jan Zieliński, Mateusz Bugała, Franciszek Kłoda, spadkobiercy Andrzeja Kozickiego, Wojciech Kozicki, Paweł Galecki, spadkobiercy Mateusza Galickiego, Andrzej Ignaciak, Wojciech Cocek, spadkobiercy Ludwika Urbaniaka, spadkobiercy Franciszka Zielińskiego.

    We wsi Kiełbaska grunty otrzymali: Jakub Taraszewski, Jan Lewandowski, Adam Lewandowski, Feliks Śliwiński, Stanisław Piątkowski, Stanisław Kozicki, Jan Królikowski, Wojciech Augustyniak i Grzegorz Kopka.

    W kolonii Zalesie wymieniono Jankiela Ćwieka.

        Ewa i Włodzimierz Bagieńscy
    Ewa Bagieńska jest magistrem historii. Pracuje w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Włodzimierz Bagieński jest doktorem historii. W latach 1984-2003 pracował jako kierownik Archiwum m. st. Warszawy Oddział w Górze Kalwarii.
Baniocha
Brześce, Podłęcze
Brzumin
Cendrowice, Sobików
Coniew
Czaplin
Czaplinek, Krzymów
Czersk, cz. 1 - Wójtostwo
Czersk, cz. 2 - Kasztelania
Czersk, cz. 3 - Kościoły
Czersk, cz. 4 - Starostwo
Czersk, cz. 5 - Szlachta w mieście
Czersk, cz. 6 - w XIX w.
Czersk, cz. 7 - dwudziestowieczne ciekawostki.
Góra Kalwaria - garnizon rosyjski w l. 1819-1914, cz. 1
Góra Kalwaria - garnizon rosyjski w l. 1819-1914, cz. 2
Kawenczyn, Kawenczynek, Dębówka, Turowice
Kąty
Linin
Łubna, Solec, Szymanów
Moczydłów, Mikówiec
Pęcław
Potycz
Tatary
Ustanów
Wólka Załęska, Tomice

 | ADWOKAT | AKACJOWY ZAKĄTEK | AS BUD-PROF | ASSETS | ATW DEVELOPMENT | BIARKEM | BIURO OGŁOSZEŃ w PIASECZNIE | BIURO RACHUNKOWE | BUD-RIM DEVELOPMENT | CENTRUM DZIECIĘCE LOLEK | DEK-BUD | DREWLUX | DRUKARNIA CYFROWA PIASECZNO | EKOBUD | FANTAZJA | GEODETA UPRAWNIONY | Grast & MTB | GRZEGORZ WARZOCHA | HURTOWNIA ELEKTRYCZNA | INWEST-KUL | JARPER | KATARZYNA BORKOWSKA - WARZOCHA | KRYSTA | LICENCJONOWANE USŁUGI KSIĘGOWE | MADEX | NATALIA GOLD | NIERUCHOMOŚCI LACH | NINA LINGUA TRAVEL | OKNA USTANOWSKIE | PRINT SHOP Nie tylko wizytówki .... | REKLAMA PIASECZNO | STUDIO KOLORÓW | WT-BRUKMANN | www.3xNiemiecki.pl | 
 |  Nasz Solec | Beżowiak | Miasto i Gmina Góra Kalwaria | Nadleśnictwo Chojnów | Starostwo Powiatowe |